"กิเลสนิวรณ์" เป็นเครื่องกั้นไม่ให้เห็นดวงธรรมได้อย่างไร?

“กิเลสนิวรณ์” เป็นเครื่องกั้นไม่ให้เห็นดวงธรรมได้อย่างไร?

(พร้อมวิธีเอาชนะตามหลักวิชชาธรรมกาย)

ในการเจริญภาวนาเพื่อเข้าถึงธรรม หลายท่านอาจสงสัยว่า ทำไมบางครั้งนั่งสมาธิแล้วใจไม่สงบ มืดมิด หรือมองไม่เห็นความสว่างภายใน หรือกำหนดนิมิตดวงแก้วไม่ได้ คำตอบที่ชัดเจนที่สุดตามหลักวิชชาธรรมกาย ของพระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) หรือหลวงปู่วัดปากน้ำ คือการถูกขัดขวางโดยสิ่งที่เรียกว่า “กิเลสนิวรณ์” บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจให้เห็นภาพอย่างชัดเจนว่า กิเลสนิวรณ์คืออะไร เข้ามากีดกั้นการเข้าถึงดวงธรรมได้อย่างไร และเราจะมีวิธีเอาชนะอุปสรรคเหล่านี้ได้อย่างไร

๑. กิเลสนิวรณ์ คืออะไร? กำแพงกั้นปัญญาและดวงธรรม

ตามสภาพแล้ว “กิเลส” หมายถึง เครื่องที่ทำให้จิตใจเศร้าหมอง ส่วน “นิวรณ์” หมายถึง อุปสรรค เมื่อรวมกันแล้ว “กิเลสนิวรณ์” จึงหมายถึง ธรรมชาติที่ทำให้ใจเศร้าหมองและเป็นอุปสรรคขวางกั้นไม่ให้เกิดปัญญา ซึ่งมักจะเกิดขึ้นเป็นปกติในใจของปุถุชน มีอยู่ ๕ ประการ ได้แก่:

ถีนมิทธะ: ความง่วงเหงาหาวนอน อาการซึม หดหู่ ท้อถอย จิตใจไม่ปลอดโปร่ง
วิจิกิจฉา: ความลังเลสงสัยในข้อปฏิบัติ นั่งแล้วคิดวนเวียนว่าทำถูกหรือไม่ ใช่ทางหรือเปล่า
พยาปาทะ (พยาบาท): ความหงุดหงิด ขัดเคืองใจ รำคาญใจ ไปจนถึงความโกรธ
อุทธัจจะกุกกุจจะ: ความฟุ้งซ่าน วิตกกังวล ใจลอยคิดไปเรื่องอื่นที่อยู่นอกเหนือจากสมาธิ
กามฉันทะ: ความกำหนัดยินดี หลงยึดติดในความพอใจทาง รูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัส

ทำไมสิ่งเหล่านี้จึงกั้นไม่ให้เห็นดวงธรรม? (อุปมาดั่งน้ำขุ่นในโอ่ง)

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ครูบาอาจารย์ได้เปรียบเทียบใจของเราเหมือน “น้ำในโอ่ง” หากน้ำในโอ่งนั้น “ขุ่นมัว” (เปรียบเหมือนใจที่มีกิเลสนิวรณ์) แม้จะมีก้อนหินหรือสิ่งของอยู่ก้นโอ่ง เราก็ไม่อาจมองเห็นหรือแยกแยะได้เลยว่าเป็นอะไร แต่ในทางกลับกัน ถ้าน้ำในโอ่งนั้น “ใสสะอาด” แม้จะมีเพียงเข็มเล่มเดียวตกอยู่ก้นโอ่ง เราก็สามารถมองเห็นได้อย่างชัดเจน

ฉันใดก็ฉันนั้น หากใจของเรายังขุ่นมัวด้วยนิวรณ์แม้เพียงข้อใดข้อหนึ่ง ธรรมชาติของธรรมที่บริสุทธิ์ เช่น “ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย” (ดวงปฐมมรรค) ย่อมไม่อาจปรากฏให้เห็นได้ ผู้ปฏิบัติจึงไม่สามารถรู้แจ้งเห็นจริงในสภาวธรรมได้

๒. วิธีเอาชนะกิเลสนิวรณ์ (ทำน้ำขุ่นให้เป็นน้ำใส)

การจะทำลายกำแพงนิวรณ์ ต้องอาศัยการทำใจให้หยุดนิ่งสงบ หรือที่เรียกว่า “สมถภาวนา” โดยมีหัวใจสำคัญคือการประกอบความเพียร ๓ ประการ (สัมปโยคธรรม) อย่างเคร่งครัด ได้แก่:

อาตาปี (ความเพียร): มุ่งมั่นเพ่งเผากิเลส ด้วยการเอาใจจดจ่ออย่างต่อเนื่อง ไม่ทิ้งความพยายาม
สติมา (ความระลึกได้): มีสติผูกไว้กับพระกรรมฐานตลอดเวลา โดยนึกถึงดวงแก้วกลมใส (บริกรรมนิมิต) คู่กับการท่องในใจเบา ๆ ว่า “สัมมา อะระหัง ๆ ๆ” (บริกรรมภาวนา) ไว้ที่ศูนย์กลางกายฐานที่ ๗
สัมปชาโน (ความรู้ตัว): รู้เท่าทันสภาวะใจตนเอง หากเผลอหลับ (ถีนมิทธะ) หรือเผลอคิดเรื่องอื่น (อุทธัจจะกุกกุจจะ) ต้องรีบรู้สึกตัว แล้วดึงใจน้อมกลับมาตั้งไว้ที่ศูนย์กลางกายทันที

เทคนิคขั้นสุดยอด: “หยุดในหยุด”

ผู้ปฏิบัติจะต้องรวบรวมธรรมชาติทั้ง ๔ อย่างของใจ คือ “ความเห็น ความจำ ความคิด ความรู้” ให้เข้าไปรวมหยุดนิ่งเป็นจุดเดียวกัน นิ่งสนิทอยู่ที่กึ่งกลางของดวงแก้ว (จุดเล็กใสกลางดวงใส) ณ ศูนย์กลางกาย พร้อมทั้งกำหนดใจให้สว่างไสวเจิดจ้าประดุจแสงสว่างของดวงอาทิตย์ในเวลากลางวัน (อาโลกสิณ)

๓. การประหารนิวรณ์ด้วย “องค์แห่งฌาน”

เมื่อประคองใจด้วย “สัมมา อะระหัง” และตรึกนึกเห็นดวงแก้วกลมใสไปเรื่อย ๆ จนใจเริ่มสงบและตกลงสู่ศูนย์กลางกาย (ตกศูนย์) จิตจะรวมตั้งมั่นเป็นหนึ่งเดียว (เอกัคคตาจิต) ในสภาวะนี้เอง จะเกิด “องค์แห่งฌาน” ๕ ประการ ขึ้นมาเป็นอาวุธคู่แข่ง เพื่อห้ำหั่นและขับไล่กิเลสนิวรณ์ออกไปโดยอัตโนมัติ ดังนี้:

วิตก ประหาร ถีนมิทธะ: ทันทีที่ใจตรึกนึกเห็นดวงใสสว่างปรากฏขึ้น (วิตก) ความง่วงซึม หดหู่ (ถีนมิทธะ) จะถูกแสงสว่างทำลายหายวับไป ใจจะตื่นตัวและเบิกบาน
วิจาร ประหาร วิจิกิจฉา: เมื่อประคองนิมิตดวงใสนั้นให้ตั้งมั่นต่อเนื่องได้นาน (วิจาร) ความลังเลสงสัย (วิจิกิจฉา) จะหมดสิ้นไป เพราะเราได้ประจักษ์ผลความสว่างนั้นด้วยตนเองแล้ว
ปีติ ประหาร พยาบาท: เมื่อใจสงบนิ่งลึก จะเกิดความอิ่มเอิบ ซาบซ่าน (ปีติ) เข้ามาแทนที่ความหงุดหงิด ขัดเคืองใจ (พยาปาทะ) อย่างสิ้นเชิง
สุข ประหาร อุทธัจจะกุกกุจจะ: เมื่อใจดิ่งลึกลงไปพบกับความสุขอันละเอียดประณีตภายใน (สุข) ความฟุ้งซ่าน วิตกกังวลไปกับเรื่องนอกตัว (อุทธัจจะกุกกุจจะ) จะดับลงไปเอง
เอกัคคตา ประหาร กามฉันทะ: เมื่อใจรวมหยุดนิ่งแนบแน่นเป็นหนึ่งเดียว (เอกัคคตา) ความหลงใหลยึดติดในกามารมณ์ (กามฉันทะ) ย่อมถูกสลัดหลุดออกไปจากจิตใจ

บทสรุป: การปรากฏขึ้นของ “ดวงปฐมมรรค”

เมื่อใจหยุดนิ่งสนิทจะเป็นสภาวะชำระล้างกิเลสนิวรณ์ทั้ง ๕ ประการออกไปได้หมดจด จิตจะก้าวเข้าสู่สภาวะ “จิตตวิสุทธิ” (ความหมดจดแห่งจิต) อย่างสมบูรณ์

เมื่อถึงจุดนี้ ศูนย์กลางกายจะขยายกว้างออก และ “ดวงธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน” หรือที่เรารู้จักกันในชื่อ “ดวงปฐมมรรค” (ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์) จะลอยเด่นผุดขึ้นมาให้เห็น ณ ศูนย์กลางกายฐานที่ ๗ เห็นด้วยทิพยจักษุ (ตาใน) ของผู้ปฏิบัติเอง ดวงธรรมนี้จะมีความใสบริสุทธิ์ดุจกระจกคันฉ่องที่ส่องเงาหน้า และมีขนาดสว่างไสวเท่าดวงจันทร์หรือดวงอาทิตย์ อันเป็นปฐมบทของการเดินทางเข้าสู่มรรคผลนิพพานตามแนวทางวิชชาธรรมกายนั่นเอง